Govor člana Predsjedništva BiH iz Republike Srpske Nebojše Radmanovića na Generalnoj skupštini Ujedinjenih nacija na tematskoj debati: „Stanje svjetske ekonomije i finansija u 2012. godini“, New York, 17. maj 2012. godine
Gospodine predsjedavajući,
gospodine generalni sekretaru,
ekselencije,
dame i gospodo,
Zadovoljstvo mi je da vas, u ime Predsjedništva BiH, pozdravim i obratim se ovom uvaženom skupu. Posebno želim pozdraviti gospodina Ban Ki-moona, generalnog sekretara Ujedinjenih nacija i zahvaliti mu na pozivu za učešće na današnjoj tematskoj debati koja sigurno zavređuje prisustvo i pažnju lidera. Prije svega, lidera država i poslovnih lidera u svijetu.
Svjetska ekonomija i njeno stanje nameću nam obavezu da debatama ove vrste iznesemo različita viđenja trenutnog ekonomskog stanja i moguće puteve prevazilaženja i rješavanja ključnih ekonomskih problema.
Prije svega, želim da kažem nekoliko riječi o stanju ekonomije u BiH, naročito u svjetlu ekonomsko-političkih veza u regiji Balkana i Evropskoj uniji.
Ekonomija Bosne i Hercegovine je otvorena i potpuno liberalna ekonomija, sa vanjskotrgovinskim i ekonomskim vezama usmjerenim prema zemljama regije i zemljama Evropske unije. Geografska pozicija, historijske veze, sličnost tržišta i povezanost kompanija utiču na dominantnu povezanost bh. ekonomije sa ekonomijama zemalja regije. Cijelu regiju Jugoistočne Evrope, nezavisno od toga da li je riječ o zemljama članicama EU ili onima koje čekaju ulazak u EU, čine zemlje u razvoju. Sve zemlje u regiji, a i BiH kao jedna od njih, do 2008. godine su ostvarivale stopu ekonomskog rasta višu od 5%, i ostvarivale su napredak u ključnim ekonomskim indikatorima, poput rasta industrijske proizvodnje, smanjenja nezaposlenosti, rasta BDP-a, itd.
Međutim, sa nastankom i razvojem svjetske ekonomske krize, od 2008. godine, ekonomija BiH je u recesiji, bez obzira na prošlogodišnji rast od 0,8 %. Ključni problem postaje rastuća nezaposlenost, koja iznosi preko 25 %, veliki deficit u vanjskotrgovinskoj razmjeni, mali obim privrednih aktivnosti i uspješnih preduzeća, nizak nivo stranih direktnih investicija, i na kraju rast zaduženosti javnog sektora i deficiti u javnom sektoru. Slaba konkurentnost i dalje je Ahilova peta ekonomije BiH i zemalja regije.
Nažalost, BiH spada u red najsiromašnijih zemalja regije Zapadnog Balkana i Evrope. To je ozbiljan izazov našim ekonomskim naporima izlaska iz ekonomske krize. Dugotrajna i velika nezaposlenost i siromaštvo su tihi razarači naših ekonomija i socijalne stabilnosti. U regiji postkonfliktne tranzicije to je konstantna prijetnja političkoj stabilnosti zemlje i regije u cjelini.
Slobodan sam da kažem da gotovo ista ili slična situacija karakteriše ekonomije zemalja regiona. Jedina prednost, ako tako mogu reći, koju BiH u ovom momentu ima, ali i ostale zemlje regije, jeste nizak nivo zaduženosti javnog i privatnog sektora, u odnosu na učešće duga u BDP-u.
BiH, kao i zemlje regije, nisu, niti u budućnosti imaju opasnost da dožive scenarij prezaduženosti i nemogućnosti otplate dugova, kao što je situacija u nekim evropskim zemljama koje su članice EU.
Sigurno je da u projekcijama vodećih svjetskih finansijskih institucija ne postoje predviđanja koja govore o brzom padu i krahu ekonomija u regiji Jugoistočne Evrope. Iako je stanje u ekonomijama ovih zemalja zaista teško sa slabim realnim sektorom privrede, ipak postoje mogućnosti za stabilizaciju ekonomija, uz relativno malu podršku.
Tu, prije svega, mislim na podršku Evropske unije i njenih zemalja članica. Ekonomsku i političku podjednako. S ekonomske strane nam je potreban veći nivo direktnih investicija i veća dostupnost kreditnih i grant sredstava kroz različite fondove, i to u oblasti realnog sektora, u kojima BiH i zemlje regiona imaju komparativne prednosti. To se, prije svega, odnosi na ulaganja u energetske, odnosno hidroenergetske potencijale te ulaganja u metalsku, drvnu i prehrambenu industriju.
Pored direktne podrške sektoru ekonomije, jednakim intenzitetom je potrebno pojačati političku prisutnost i angažovanje EU u BiH i zemljama regiona, kako bi se okončao proces integracije u EU. Smanjen nivo interesovanja EU za proširenje na zemlje regije, koje kao i BiH još nisu zemlje članice, pored ugrožavanja ekonomskih tokova, može uticati na razvijanje svojevrsnog evroskepticizma, koji u kasnijem stadijumu može dovesti do političke nestabilnosti.
Cijeneći načelo ekonomske solidarnosti kao načelo na kome počiva EU, nadam se da će razvijene zemlje EU, i to prvenstveno one najveće i najsnažnije, pronaći model da pomognu i investiraju u BiH i zemlje regije, kako bi se osigurala ekonomska i politička stabilnost jedne važne regije u Evropi, kao što je naša.
Pored toga, multipolarnost ekonomskog svijeta predstavlja dodatnu prednost koju želimo da iskoristimo pozivom na ekonomsko prisustvo zemalja BRIKS-a i SAD-a.
Veći nivo ekonomske saradnje i povezivanja, uz investiciona ulaganja u nove i savremene tehnologije u realnom sektoru privrede predstavljaju katalizatore ekonomskog oporavka i stabilizacije. Mi moramo restrukturisati našu ekonomiju, tako da ponovo izgradimo vlastite proizvodne kapacitete u realnoj privredi, da se vratimo proizvodnji dobara i manje zavisimo od finansijskog sektora. Samo tako moći ćemo se nositi sa sve većim zahtjevima socijalne države.
Dame i gospodo,
Vjerujem da će razvoj interneta, pojava novih vidova energije, povezivanje i širenje tržišta i promjene u globalnom upravljanju donijeti i novi, pravedniji i uravnoteženiji model ekonomije svijeta u odnosu na onaj koji je prethodio i velikim dijelom doprinio pojavi globalne ekonomske krize. O tome govori jasno izražena globalna svijest nezadovoljnika na svim stranama svijeta: Niko se ne može spasiti sam. Ili ćemo se se spasiti svi, ili se neće spasti niko!
Nadam se da sam učešćem u debati uspio uticati na značaj teme koja govori o stanju u svjetskoj ekonomiji, te na taj način pojačati naš interes za saradnju, međusobne razgovore i dogovaranje o konkretnim strateškim koracima i aktivnostima na ovom polju.
Hvala vam.
Foto galerija